Việc kết hôn trái pháp luật ảnh hưởng xấu tới nhiều mặt của đời sống xã hội như vi phạm nghiêm trọng về đạo đức, nhân cách, lối sống của gia đình Việt Nam, phá vỡ hành phúc của nhiều gia đình, ảnh hưởng tới sức khoẻ và việc duy trì nòi giống của dân tộc. Nhà nước ta đã thể hiện thái độ nghiêm khắc thông qua chê tài huỷ hôn nhân trái pháp luật.

 

Toà án xem xét và quyết định việc hủy kết hôn trái pháp luật và gửi bản sao quyết định cho cơ quan đã thực hiện việc đăng ký kết hôn.

 

Điều 16 của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 quy định về trình tự, thủ tục của Toà án về huỷ hôn nhân trái pháp luật (vấn đề này trước đây Luật hôn nhân và gia đình năm 1959, 1986 chưa có quy định).

 

1. Trường hợp kết hôn khi một hoặc cả hai bên chưa đến tuổi kết hôn là vi phạm điều kiện độ tuổi kết hôn ; Nếu thời điểm có yêu cầu huỷ mà một hoặc cả hai bên chưa đến tuổi kết hôn thì quyết định huỷ yêu việc kết hôn trái pháp luật; Nếu đến thời điểm có yêu cầu huỷ mà hai bên đã đến tuổi kết hôn nhưng cuộc sống của họ trong thời gian chung sống không có hạnh phúc, không có tình cảm vợ chồng thì quyết định huỷ việc kết hôn trái pháp luật; Nếu đến thời điểm có yêu cầu huỷ mà hai bên đã đến tuổi kết hôn, thời gian qua họ chung sống bình thường, có con, có tài sản chung thì không quyết định huỷ việc kết hôn trái pháp luật. Nếu mới phát sinh mâu thuẫn mà có yêu cầu Toà án giải quyết việc ly hôn thì Toà án thụ lý giải quyết ly hôn theo thủ tục chung (Nghị quyết số 02/2000/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phần Toà án nhân dân tối cao, Mục 2 điểm d.1).

 

2. Đối với trường hợp kết hôn mà một bên bị ép buộc, bị lừa dối hoặc bị cưỡng ép là vi phạm điều kiện kết hôn; Nếu sau khi bị ép buộc, lừa dối hoặc bị cưỡng ép kết hôn mà hôn nhân của họ không có hạnh phúc, không có tình cảm vợ chồng thì Tòa án quyết định hủy việc kết hôn; Nếu hai bên đã có sự thông cảm và tiếp tục chung sống hòa thuận thì không quyết định hủy việc kết hôn trái pháp luật. Nếu mới phát sinh mâu thuẫn và có yếu tố trái pháp luật. Nếu mới phát sinh mâu thuẫn và có yêu cầu Tòa án giải quyết việc ly hôn thì Tòa án thụ lý để giải quyết ly hôn theo thủ tục chung (Nghị quyết số 02/2000/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Mục 2 điểm d2).

 

Hủy việc kết hôn trái pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của hai người kết hôn trái pháp luật và con cái của họ. Vì vậy, khi xử lý các trường hợp kết hôn trái pháp luật, Tòa án phải điều tra làm rõ hành vi vi phạm điều kiện kết hôn, mức độ vi phạm và hoàn cảnh vi phạm, phải xem xét và đánh giá thực chất mối quan hệ tình cảm giữa họ, kể từ khi kết hôn cho đến lúc Tòa án xem xét cuộc hôn nhân của họ, từ đó có quyết định xử lý đúng đắn.